Đây là những điều tôi được nghe vào một thời mà tôn giả Đại Mục Kiện Liên đang cư trú giữa những người thuộc bộ tộc Bhagga, ở vườn Nai. Hôm ấy tôn giả Đại Mục Kiện Liên gọi các vị khất sĩ: "Này các bạn đồng tu." Các vị khất sĩ trả lời: "Có chúng tôi đây, đại huynh." Tôn giả Đại Mục Kiện Liên nói:

"Này các bạn đồng tu, giả sử có vị khất sĩ thỉnh cầu các vị khất sĩ khác, nói rằng: 'Xin các bạn đồng tu hãy chuyện trò với tôi, tôi mong rằng tôi được các bạn đồng tu thương tưởng và chuyện trò với tôi.' Nếu vị khất sĩ ấy là người mà kẻ khác khó nói chuyện với được, nếu vị ấy là người có những tính nết làm cho kẻ khác không nói chuyện với được, nếu vị ấy là người thiếu kiên nhẫn, thiếu cởi mở, không có khả năng tiếp nhận những lời phê bình, những lời khuyên bảo và dạy dỗ của các bạn đồng tu phạm hạnh, thì các vị này xét rằng không thể nói chuyện với vị ấy, không thể dạy bảo vị ấy, không thể đặt niềm tin vào vị ấy. Này các bạn đồng tu, vì những tính nết nào mà một vị khất sĩ bị nhận thức là một người mà kẻ khác khó nói chuyện với được?

Ở đây, này các bạn đồng tu, nếu một vị khất sĩ bị vướng vào tà dục, bị tà dục lôi kéo, thì đó là một nguyên do khiến các bạn đồng tu khó nói chuyện với vị ấy. Và đây là những nguyên do khác khiến cho các bạn đồng tu không nói chuyện được với mình: Hoặc vị ấy chỉ biết khen mình và chê người; hoặc vị ấy dễ nổi giận và bị cơn giận chi phối, rồi vì giận mà ôm ấp một nỗi hiềm hận; hoặc vị ấy vì hiềm hận mà trở nên cáu kỉnh; hoặc vị ấy vì hiềm hận mà nói những lời có tính cách cáu kỉnh; hoặc vị ấy lên án người bạn đồng tu đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy miệt thị người bạn đồng tu đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy chỉ trích trở lại người đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy chất vấn trở lại người đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy tránh né bằng cách hỏi người đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm những câu hỏi khác, trả lời ngoài vấn đề, để lộ sự bực bội, giận dữ và bất mãn của mình; hoặc vị ấy không giải thích thỏa đáng hành động của mình cho người đã hỏi mình về lỗi lầm mình đã phạm; hoặc vị ấy thô tháo và có ác ý; hoặc vị ấy ganh ghét và xan tham; hoặc vị ấy mưu mô và lường gạt; hoặc vị ấy cứng đầu và tự kiêu; hoặc vị ấy có vẻ thế tục, vướng vào thế tục, không biết buông bỏ… Này các bạn đồng tu, đó là những thói tật làm cho một vị khất sĩ tự cô lập hóa khiến cho các bạn đồng tu không nói chuyện được với mình.

Nhưng này hỡi các bạn đồng tu, nếu có một vị khất sĩ thỉnh cầu các vị khất sĩ: "Xin các bạn đồng tu hãy chuyện trò với tôi, tôi mong rằng tôi được các bạn đồng tu thương tưởng và chuyện trò với tôi." Nếu vị khất sĩ này là người mà kẻ khác có thể dễ dàng nói chuyện với được, nếu vị ấy có những đức tính tốt khiến cho kẻ khác có thể dễ dàng nói chuyện với được, nếu vị ấy là người có kiên nhẫn, có cởi mở, có khả năng tiếp nhận những lời phê bình, khuyên bảo và dạy dỗ của các bạn đồng tu phạm hạnh, thì các bạn đồng tu sẽ xét rằng họ có thể nói chuyện với vị ấy, có thể dạy bảo cho vị ấy, có thể đặt niềm tin vào vị ấy.

Này các bạn đồng tu, vì những đức tính, những nguyên do nào mà một vị khất sĩ được nhận thức là một người mà kẻ khác có thể dễ dàng tới và dễ dàng nói chuyện với được?

Ở đây, này các bạn đồng tu, nếu một vị khất sĩ không vướng vào tà dục, không bị tà dục lôi kéo, thì đó là một đức tính khiến các bạn đồng tu có thể dễ dàng tới với vị ấy và nói chuyện với vị ấy. Và đây là những đức tính khác khiến cho các bạn đồng tu có thể dễ dàng tới với mình và nói chuyện với mình: hoặc vị ấy không tự khen mình và chê người; hoặc vị ấy không dễ nổi giận và không bị cơn giận chi phối, rồi vì không giận cho nên không ôm ấp một nỗi hiềm hận; hoặc vị ấy vì không hiềm hận cho nên không cáu kỉnh; hoặc vị ấy vì không hiềm hận cho nên không nói những lời có tính cách cáu kỉnh; hoặc vị ấy không lên án người bạn đồng tu đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy không miệt thị người bạn đồng tu đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy không chỉ trích trở lại người đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy không chất vấn trở lại người đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm; hoặc vị ấy không tránh né bằng cách hỏi người đã chỉ cho mình lỗi mình đã phạm những câu hỏi khác, không trả lời ngoài vấn đề, không để lộ sự bực bội, giận dữ và bất mãn của mình; hoặc vị ấy giải thích được một cách thỏa đáng hành động của mình cho người đã hỏi mình về lỗi lầm mình đã phạm; hoặc vị ấy không thô tháo và không có ác ý; hoặc vị ấy không ganh ghét và xan tham; hoặc vị ấy không mưu mô và lường gạt; hoặc vị ấy không cứng đầu và tự kiêu; hoặc vị ấy không có vẻ thế tục, không vướng vào thế tục và lại có khả năng buông bỏ… Này các bạn đồng tu, đó là những đức tính làm cho một vị khất sĩ được nhận thức là một người mà kẻ khác có thể dễ dàng tới với được và dễ dàng nói chuyện với được.

Này các bạn đồng tu, vị khất sĩ cần phải đối chiếu tự ngã với tự ngã mà tư lượng như sau: "Người ấy vì có tà dục và bị tà dục lôi kéo, cho nên ta thấy người ấy không dễ chịu và ta không ưa thích người ấy. Cũng như thế, nếu ta có tà dục và bị tà dục lôi kéo, thì kẻ khác sẽ thấy ta không dễ chịu và họ sẽ không ưa thích ta." Này các bạn đồng tu, sau khi biết rõ điều này, ta cần phải phát tâm như sau: "Tôi quyết định không ôm ấp tà dục, và không để cho tà dục lôi kéo." Điều này cũng đúng và cũng cần được thực tập trong các trường hợp khác, như khen mình chê người, nổi giận và bị cơn giận chi phối, v.v…

Này các bạn đồng tu, vị khất sĩ cần phải đối chiếu tự ngã với tự ngã mà tư lượng như sau: "Trong giờ phút này, ta có đang ôm ấp tà dục và ta có đang bị tà dục lôi kéo hay không?" Và nếu trong khi tư lượng mà vị khất sĩ thấy được rằng: "Trong giờ phút này, ta đang có ôm ấp tà dục và ta đang bị tà dục lôi kéo" thì vị khất sĩ ấy phải tinh tiến để đoạn trừ tâm hành bất thiện ấy. Và nếu trong khi tư lượng mà vị khất sĩ thấy được rằng: "Trong giờ phút này, ta không đang ôm ấp tà dục và ta đang không bị tà dục lôi kéo" thì vị khất sĩ ấy hãy sống với tâm niệm hân hoan, và biết mình cần tu học tinh tiến để nuôi dưỡng thêm những tâm hành tốt đẹp như thế. Điều này cũng đúng và cũng cần được thực tập trong các trường hợp khác, như trong trường hợp không khen mình chê người, không nổi giận và vì vậy không bị cơn giận chi phối, v.v…

Này các bạn đồng tu, nếu trong khi quán chiếu, vị khất sĩ thấy rõ rằng trong tâm mình các tâm hành bất thiện chưa được đoạn trừ, thì vị ấy phải nỗ lực tinh tiến để đoạn trừ. Còn nếu trong khi quán chiếu, vị khất sĩ thấy rõ ràng trong tâm mình các tâm hành bất thiện đã được đoạn trừ, thì vị ấy hãy sống với tâm niệm hân hoan, và biết mình cần tu học tinh tiến để nuôi dưỡng thêm các tâm hành tốt đẹp như thế.

Này các bạn đồng tu, cũng như một người thanh niên hay một cô thiếu nữ tuổi còn thanh xuân, còn ưa trang điểm, thường ưa nhìn mặt mình trong một tấm gương thật trong thật sáng hoặc trong một bát nước thật trong thật sáng. Nếu thấy một vết dơ nào trên mặt, người ấy sẽ lau rửa vết dơ ấy đi. Còn nếu không thấy một vết dơ nào trên mặt, người ấy sẽ lấy làm bằng lòng và sẽ tự bảo: "Tốt lắm, mặt ta rất sạch". Cũng như thế, này các bạn đồng tu, trong khi tư lượng, thấy các tâm hành bất thiện còn chưa được đoạn trừ, vị khất sĩ sẽ tinh tiến đoạn trừ chúng. Còn nếu trong khi tư lượng, thấy các tâm hành bất thiện đã được đoạn trừ, vị khất sĩ sẽ được sống trong tâm niệm hân hoan, và biết mình cần tu học tinh tiến để nuôi dưỡng thêm các tâm hành tốt đẹp như thế."

Tôn giả Đại Mục Kiện Liên nói như thế. Các vị khất sĩ hân hoan tin tưởng và tiếp nhận những lời nói ấy của thầy.

Kinh Anumānasutta, Trung Bộ (Majjhima Nikāya) số 15. Tương đương Hán tạng: Kinh Tỳ Khưu Thỉnh, Trung A Hàm (Madhyama Āgama) 89.
Nguồn: langmai.org

Thus have I heard. On one occasion the Venerable Mahāmoggallāna was staying with the Bhagga people at Sumsumaragiri, in the Deer Park in the Bhesakala Grove. The Venerable Mahāmoggallāna addressed the bhikkhus, "My friends."

"Yes, friend," they replied to the Venerable Mahāmoggallāna.

The Venerable Mahāmoggallāna spoke as follows:

"My friends, suppose there is a bhikkhu who says to the other bhikkhus: 'Please talk to me, Reverend Bhikkhus. I want you to be kind to me and speak to me.' If he has characteristics that make other people not want to talk to him, if he is impatient, not open, not good at accepting constructive criticism or the words of advice and instruction from friends in the practice, then they will think that they cannot speak to, teach, or have confidence in him. My friends, what are the qualities that make others look on a bhikkhu as someone who is difficult to talk to?

"My friends, a bhikkhu who is attached to wrong desires and is carried away by wrong desires is difficult to talk to.

"These are other reasons that make it difficult to talk to him: if that person praises himself and despises others; he is easily angered and mastered by his anger; because he is angry, he bears a grudge; because he is angry, he is bad-tempered; because he is angry, he speaks in a bad-tempered way; he accuses one who has corrected him; he disparages one who has corrected him; he corrects in turn one who has corrected him; he questions in turn the one who has questioned him; he evades the criticism by posing irrelevant questions; he gives irrelevant answers; he manifests ill-temper, anger, and sulkiness; he does not succeed in explaining his behavior when asked about his misbehavior; he is uncouth and ill-willed; he is jealous and greedy; he is hypocritical and deceitful; he is stubborn and arrogant; or he is worldly and clings to things that belong to this world and finds it difficult to let go. These, my friends, are the habit energies that isolate a bhikkhu and make it difficult for his friends in the practice to talk to him.

"My friends, suppose there is a bhikkhu who requests of other bhikkhus: 'Please talk to me, Reverend Bhikkhus. I want you to offer me guidance.' If he is easy to talk to, endowed with qualities that make him easy to deal with, patient, tolerant, open, and able to accept constructive criticism or words of advice and instruction from friends in the practice, then those who practice the path of sublime conduct with him will think, 'He is someone we can talk to, someone we can instruct, someone we can have confidence in.' What are the qualities that make someone easy to approach?

"My friends, a bhikkhu who is not caught in wrong desires and is not controlled by wrong desires is easy to approach and talk to. He does not praise himself and despise others; he is not easily angered or mastered by his anger; because he is not angry, he does not bear a grudge; because he is not angry, he is not bad-tempered; because he is not angry, he does not speak in a bad-tempered way; he does not accuse one who has corrected him; he does not disparage one who has corrected him; he does not correct in turn one who has corrected him; he does not evade the criticism by posing irrelevant questions; he does not give irrelevant answers; he does not manifest ill-temper, anger, and sulkiness; he succeeds in explaining his behavior when asked about his misbehavior; he is not jealous and greedy; he is not hypocritical and deceitful; he is not stubborn and arrogant; he is not worldly, nor does he cling to things that belong to this world, and he does not find it difficult to let go. These, my friends, are the qualities that make it easy to approach and talk to him.

"My friends, one should infer one's own state by considering the state of others in the following way: 'That person has wrong desires and is controlled by his wrong desires; therefore, I do not find him easy to approach. If I had wrong desires and were controlled by those wrong desires, others would not find me easy to approach.' When one sees this clearly, one should make the following determination: 'May I not be attached to wrong desires or be controlled by those wrong desires.'

"This method of reflection needs to be practiced in other cases, such as praising oneself and despising others, being easily angered and mastered by anger, and so on.

"My friends, this is how a bhikkhu should reflect on himself: 'At this moment, am I attached to wrong desires and controlled by wrong desires?' If when a bhikkhu reflects in this way, he knows, 'At this moment, I am attached to wrong desires and controlled by wrong desires,' then he should practice diligently to put an end to these unwholesome mental formations. If, on the other hand, when he reflects, he knows, 'At this moment, I am not attached to wrong desires and not controlled by wrong desires,' then a bhikkhu should live with a feeling of happiness, and he should practice diligently to nourish and increase these wholesome mental formations.

"This method of reflection needs to be practiced in other cases, such as praising oneself and despising others, becoming easily angered and mastered by anger, and so on.

"If, my friends, when he reflects, a bhikkhu sees clearly that he has not yet given up all these unbeneficial qualities, then he should practice diligently to give them all up. If, when he reflects, a bhikkhu sees clearly that he has given up all these unwholesome mental formations, then he should live with a feeling of happiness, and he should practice diligently to nourish and increase these wholesome mental formations.

"It is like when a young person who is fond of adorning himself contemplates his face in the mirror or a bowl of clear water. If he sees dirt or a blemish on his face, he tries to clean it. If he does not see dirt or a blemish, he thinks to himself, 'It is good, my face is clean.'

"So, my friends, if a bhikkhu reflects and sees that all these unwholesome mental formations have not yet been given up, then he practices diligently to give them all up. If he sees that he has given them all up, he feels happy about this and knows that he needs to practice diligently in order to nourish and increase these wholesome mental formations."

The Venerable Mahāmoggallāna had spoken. The Bhikkhus were delighted, and they accepted their teacher's words with full confidence.

Anumānasutta, Majjhima Nikāya 15. Chinese parallel: Tỳ Khưu Thỉnh, Madhyama Āgama 89.
Trans. Thich Nhat Hanh