HUYỀN QUANG 

Trường hợp thứ nhất: Thân không dễ thương nhưng Khẩu dễ thương

Là trường hợp của một người hành động rất dễ ghét nhưng lời nói không đến nỗi dễ ghét. Có người mà khi mới nhìn thấy ta đã không chịu nổi rồi. Cách người đó đi, đứng, hành động và đối xử đã có thể làm ta giận nhưng khi người đó nói năng thì không đến nỗi nào, đôi khi lại nói những câu nghe rất được.

Vậy nếu là người có trí (tức là không phải người ngu!), ta phải quán chiếu để đừng giận người đó. Tại vì ta biết rằng tuy thân hành của người đó không thanh tịnh nhưng khẩu hành của người đó còn thanh tịnh. Đối với những người như thế ta nên tác ý tới khẩu hành của họ mà đừng tác ý về thân hành của họ. Nếu ta chỉ nghĩ tới thân hành thì cơn giận sẽ nổi lên. Nhưng nếu ta tác ý tới khẩu hành thì ta sẽ không còn giận, tiếp xúc được với khía cạnh tích cực của người kia.

Ví dụ: Có một vị khất sĩ ưa mặc áo bà nạp (y phấn tảo), đi ngang qua một đống rác có phân và nước tiểu, thấy một miếng vải có vẻ lành lặn vứt ở đó. Vị khất sĩ ấy lượm miếng vải lên, nếu thấy miếng vải còn tốt, không dính chất dơ, liền biết rằng có thể đem về giặt để may y phấn tảo. Ta cũng quán chiếu như vậy. Người kia tuy hành động không dễ thương nhưng lời nói còn dễ thương nên chúng ta vẫn có thể chấp nhận được.

Trường hợp thứ hai: Khẩu không thanh tịnh nhưng Thân thanh tịnh

Là trường hợp người khẩu hành không thanh tịnh nhưng thân hành thanh tịnh. Miệng người ấy nói ra những lời như rắn độc nhưng người ấy lại có những hành động cũng khá dễ thương.

Nếu ta là người có trí thì ta có thể tác ý tới những hành động dễ thương của người ấy mà quên đi những lời nói để ta có thể thương, chấp nhận và sống chung.

Ví dụ: “Này các bạn, như ngoài thôn xóm chúng ta có một hồ nước, rất sâu nhưng bị rơm, cỏ, lá, bèo và củi mục che lấp hết. Nếu có người đang bị nóng bức mà không có nơi tắm thì người đó cũng có thể sử dụng cái hồ kia. Người đó bước xuống hồ dùng hai cánh tay khoát những lá khô, bèo, rêu che lấp thì nước trong sẽ hiện ra và người đó có thể tắm rửa thoả thích.” Vì một ít rêu, bèo mà bỏ mất hồ nước mát thì rất uổng.

Trường hợp thứ ba: Thân và Khẩu đều không thanh tịnh

Là trường hợp một người thân hành không thanh tịnh mà khẩu hành cũng không thanh tịnh. Hành động của người ấy không dễ thương chút nào mà lời nói cũng rất là dễ ghét.

Trong trường hợp đó ta phải làm thế nào? Thầy Xá Lợi Phất nói: Ta phải nhìn thật kỹ vì đôi khi trong tâm (Ý hành) của người đó còn có những điểm tích cực mà ta chưa thấy. Trong tâm người nào mà lại không có những điểm tích cực? Sự thực tập tuy khó nhưng chúng ta vẫn có thể làm được.

Ví dụ: “Một người bộ hành đi đường xa, khát đến cháy cổ và gặp được một cái lỗ chân trâu trong đó còn có chút ít nước đọng lại. Người đó nghĩ: nếu ta múc nước lên thì có thể làm nước vẩn bùn. Tốt hơn hết là ta quỳ hai gối, chống hai tay và đưa miệng xuống trực tiếp uống nước trong lỗ chân trâu. Uống được ba bốn ngụm nước thì người đó thấy dễ chịu và có thể tiếp tục du hành.” Đối với người không dễ thương cả lời nói lẫn hành động, nếu ta thấy được những điểm tươi mát còn sót lại trong tâm họ, ta vẫn có thể chấp nhận và tha thứ.

Trường hợp thứ tư: Thân, Khẩu, Ý đều không thanh tịnh

Là một người thân hành không thanh tịnh, khẩu hành không thanh tịnh và ý hành cũng không thanh tịnh. Ta đã cố gắng hết sức mà không thấy điểm tích cực nào. Ta phải làm thế nào?

Ví dụ: "Trên đường dài có một người lữ hành mắc bệnh rất nặng. Thôn xóm rất xa, người ấy khốn đốn, cô độc không có hy vọng gì sống sót. Tình cờ có một người đến gần và thấy được tính trạng thảm thương ấy. Người này phát khởi lòng thương, dìu người kia đi từng bước cho tới khi tới được thôn xóm gần nhất để chữa trị. Khi người bệnh vượt thoát cơn khổ bệnh, niềm vui sẽ thuộc về người cứu giúp".

Khi ta thấy một người hoàn toàn không dễ thương từ thân, khẩu đến ý, ta biết rằng cuộc đời người này thế nào cũng đau khổ đến mức cùng cực. Nếu ta không thương, không giúp thì ai có thể giúp người đó? Ở đây thầy Xá Lợi Phất kêu gọi đến tâm Từ Bi. Chỉ có những người thiếu từ bi mới bỏ trốn, chứ người có tu tập từ bi thì vẫn có thể thương và giúp đỡ được.

Trường hợp thứ năm: Thân, Khẩu, Ý đều thanh tịnh

Là trường hợp người thân hành thanh tịnh, khẩu hành thanh tịnh mà ý hành cũng rất thanh tịnh. Khi người kia là một người có hành động nho nhã, lời nói dịu dàng, tâm địa tốt lành mà ta lại lìa bỏ người đó để ra đi thì quả thật ta là một người ngu si.

Ví dụ: “Ở cạnh làng có một hồ nước, trong đó có những bông sen hồng và trắng nở rất thơm. Bờ hồ xanh mướt cỏ, hoa viên tươi mát. Nếu có một cái hồ như vậy mà ta không biết tới ngồi một bên, cởi áo xuống tắm mát và uống nước thì ta không đáng gọi là người biết sống có hạnh phúc.” Gặp một người tốt toàn diện, ta phải quyết tâm ở lại bên người đó để làm giàu cho tăng thân và cuộc đời mình.